امروزه دوراهی آمپول‌های لاغری یا ورزش کردن برای کاهش وزن به یک مسئله بسیار مهم برای عموم افرادی تبدیل شده که از اضافه وزن برخوردار هستند.
به گزارش بهداشت نیوز، در سال‌های اخیر داروهایی مانند اوزمپیک (Semaglutide) و مانجارو (Tirzepatide) به دلیل اثر قابل‌توجه بر کاهش اشتها و وزن، بسیار مورد توجه قرار گرفته‌اند و تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی باعث شده برخی افراد حتی بدون داشتن چاقی یا بیماری متابولیک، تنها برای کاهش چند کیلو وزن به سراغ این داروها بروند. اما آیا این داروها برای همه مناسب هستند؟ آیا یک فرد سالم که فقط قصد کاهش وزن دارد، واقعا به آنها نیاز دارد؟ آیا ورزش می‌تواند انتخاب مناسب‌تری باشد؟
بر اساس این مطلب که از سوی آیسان جباری، فیزیولوژیست ورزشی تهیه شده و در اختیار ایسنا قرار گرفته آمده است: پاسخ به این سؤال به وضعیت فرد، میزان اضافه‌وزن، سلامت متابولیک و هدف از کاهش وزن بستگی دارد.
اوزمپیک و مانجارو دقیقا چه هستند؟
سماگلوتاید (Semaglutide)، ماده مؤثره اوزمپیک است که در تنظیم قند خون و احساس سیری نقش دارد. سماگلوتاید با کاهش اشتها و افزایش احساس سیری باعث می‌شود فرد معمولا غذای کمتری مصرف کند.
تیرزپاتاید (Tirzepatide) ماده مؤثره مانجارو بوده و در بسیاری از مطالعات کاهش وزن بیشتری نسبت به سماگلوتاید ایجاد کرده است.
این داروها در اصل برای درمان دیابت نوع ۲ توسعه یافتند و امروزه برخی فرآورده‌ها و دوزهای آنها برای درمان چاقی نیز استفاده می‌شوند. بنابراین نباید آنها را صرفا «آمپول زیبایی برای لاغری» در نظر گرفت.
چه کسانی ممکن است از این داروها سود ببرند؟
داروهای ضدچاقی معمولا برای افرادی مطرح می‌شوند که چاقی یا اضافه‌وزن قابل‌توجه همراه با مشکلات مرتبط با وزن دارند و کاهش وزن برای آنها از نظر پزشکی اهمیت دارد. برای مثال، فردی که چاقی دارد و همزمان با مشکلاتی مانند دیابت نوع ۲، فشارخون بالا، اختلالات متابولیک یا سایر عوارض مرتبط با چاقی مواجه بوده، ممکن است با نظر پزشک از این داروها سود قابل‌توجهی ببرد. اما این وضعیت با فردی که وزن طبیعی دارد و فقط می‌خواهد چند کیلو لاغرتر شود کاملا متفاوت است.
برای یک فرد سالم با وزن طبیعی، مصرف خودسرانه این داروها صرفا با هدف زیبایی یا کاهش چند کیلو وزن، انتخابی نیست که بتوان آن را به‌طور عمومی توصیه کرد.
مهم‌ترین فواید داروها چیست؟
بزرگ‌ترین مزیت این داروها، کاهش اشتها و ایجاد کاهش وزن قابل‌توجه است. در مطالعات بالینی، به خصوص با تیرزپاتاید، کاهش وزن بسیار بیشتری از آنچه معمولا با فعالیت بدنی تنها مشاهده می‌شود، گزارش شده است. کاهش وزن در افراد مبتلا به چاقی می‌تواند به بهبود قند خون، فشارخون و برخی عوامل خطر قلبی-متابولیک کمک کند. بنابراین نباید اثر درمانی این داروها در افراد مبتلا به چاقی را نادیده گرفت. در واقع، برای یک فرد مبتلا به چاقی، این داروها می‌توانند یک درمان پزشکی مؤثر باشند، نه صرفا یک روش سریع برای لاغری.
مشکل کجاست؟
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که فردی که نیاز پزشکی مشخصی به دارو ندارد، صرفا برای کاهش وزن سریع از آن استفاده کند. این داروها می‌توانند عوارضی ایجاد کنند و کاهش وزن نیز الزاما فقط از چربی تشکیل نمی‌شود.
عوارض گوارشی
شایع‌ترین عوارض شامل تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، نفخ، احساس پری و سیری شدید و درد یا ناراحتی شکمی است. این عوارض معمولا در زمان افزایش دوز بیشتر دیده می‌شوند. در برخی افراد شدت آنها به حدی است که مصرف دارو را دشوار می‌کند.
مشکلات کیسه صفرا؛ کاهش وزن سریع می‌تواند احتمال تشکیل سنگ صفرا را افزایش دهد و این داروها نیز با مشکلات کیسه صفرا ارتباط دارند. بنابراین درد شدید یا مداوم شکم، به‌ویژه همراه با تهوع یا علائم دیگر، نیازمند ارزیابی پزشکی است.
پانکراتیت؛ التهاب پانکراس از عوارض نادر اما جدی است که درباره این گروه دارویی مورد توجه قرار گرفته است. درد شدید و مداوم شکم، به خصوص دردی که به پشت انتشار پیدا می‌کند، باید جدی گرفته شود.
کم‌آبی و مشکلات کلیوی؛ استفراغ یا اسهال شدید می‌تواند باعث کم‌آبی بدن شود و در برخی افراد به‌خصوص افراد دارای بیماری کلیوی، عملکرد کلیه را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش توده بدون چربی: یکی از موضوعات مهم در پژوهش‌های جدید، کاهش توده بدون چربی (Lean Mass) همراه با کاهش وزن است. توده بدون چربی دقیقا معادل عضله نیست و شامل آب و سایر بافت‌های غیرچربی نیز می‌شود، بنابراین نباید هر کاهش Lean Mass را «عضله‌سوزی» نامید. با این حال، حفظ توده عضلانی در هنگام کاهش وزن یک نگرانی مهم علمی است. مطالعات جدید نشان می‌دهند بخشی از کاهش وزن ناشی از این داروها می‌تواند از توده بدون چربی باشد. به همین دلیل پژوهش‌های جدید در حال بررسی این موضوع هستند که آیا تمرین مقاومتی و دریافت پروتئین کافی می‌توانند از کاهش توده عضلانی و افت عملکرد فیزیکی هنگام مصرف سماگلوتاید یا تیرزپاتاید جلوگیری کنند یا خیر.
آیا این داروها در افراد سالم باعث بیماری می‌شوند؟
در این مورد باید بسیار دقیق باشیم. نمی‌توان گفت که مصرف این داروها در یک فرد سالم به طور قطعی باعث یک بیماری خاص می‌شود. شواهد علمی برای بسیاری از نگرانی‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی مطرح می‌شوند، چنین قطعیتی ندارند. برای مثال، درباره تومورهای سلول C تیروئید، در مطالعات حیوانی نگرانی‌هایی مشاهده شده و به همین دلیل هشدارهای دارویی وجود دارد اما این به معنی اثبات ایجاد سرطان تیروئید در انسان نیست. همچنین پانکراتیت، مشکلات کیسه صفرا و آسیب کلیوی در شرایط خاص، عوارض شناخته‌شده یا بالقوه مهمی هستند اما نمی‌توان گفت هر فرد سالمی که دارو مصرف کند حتما به این بیماری‌ها مبتلا خواهد شد.
بنابراین عبارت علمی صحیح این است: این داروها می‌توانند عوارض و خطرات مشخصی داشته باشند اما ایجاد قطعی یک بیماری در تمام افراد سالم اثبات نشده است.
یکی از مهم‌ترین مشکلات برگشت وزن پس از قطع دارو است. دارو تا زمانی که مصرف می‌شود اشتها را سرکوب می‌کند اما بعد از قطع آن، تنظیم طبیعی اشتها و تعادل انرژی دوباره فعال می‌شود.
مطالعات جدید نشان داده‌اند که بازگشت وزن پس از قطع دارو بسیار شایع است و پس از قطع داروهای مدیریت وزن، وزن معمولا دوباره افزایش پیدا می‌کند و برای داروهای جدیدتر مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید سرعت این بازگشت قابل‌توجه است، بنابراین این داروها در افراد مبتلا به چاقی ممکن است به درمان طولانی‌مدت نیاز داشته باشند و نباید تصور کرد که یک دوره کوتاه مصرف، برای همیشه مشکل وزن را حل می‌کند.
ورزش در مقایسه با آمپول‌های لاغری چه مزیتی دارد؟
ورزش فقط باعث سوزاندن کالری نمی‌شود و فعالیت بدنی منظم می‌تواند قدرت عضلانی را افزایش دهد، به حفظ توده عضلانی هنگام کاهش وزن کمک کند، حساسیت به انسولین را بهبود بخشد، سلامت قلب و عروق را ارتقا دهد، به سلامت استخوان کمک کند، کیفیت خواب را بهتر کند، اضطراب و علائم افسردگی را کاهش دهد، عملکرد مغز و سلامت شناختی را تقویت کند و عملکرد فیزیکی فرد را افزایش دهد.
سازمان جهانی بهداشت نیز فعالیت بدنی منظم را با کاهش خطر بیماری‌های قلبی-عروقی، دیابت و برخی بیماری‌های غیرواگیر و همچنین بهبود سلامت روان و سلامت مغز مرتبط می‌داند. بنابراین ورزش را نباید صرفا «روش کندتر لاغر شدن» در مقایسه با دارو دانست.
آیا ورزش می‌تواند جایگزین دارو باشد؟
برای فرد سالمی که چاقی یا بیماری مرتبط با وزن ندارد و فقط می‌خواهد وزن مناسب‌تری داشته باشد، ورزش و تغذیه مناسب معمولا انتخاب منطقی‌تری از مصرف خودسرانه دارو هستند اما برای فرد مبتلا به چاقی شدید، پاسخ متفاوت است؛ در چنین فردی ممکن است ورزش به‌تنهایی کاهش وزن موردنیاز را ایجاد نکند و دارو بتواند به‌عنوان بخشی از درمان پزشکی مفید باشد. بنابراین مقایسه صحیح این نیست که «ورزش خوب است و دارو بد است» بلکه باید گفت برای چه کسی، با چه هدفی و با چه میزان خطری؟
ورزش چه چیزی دارد که دارو ندارد؟
یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌ها، افزایش قدرت عضلانی است. دارو می‌تواند اشتها را کاهش دهد و وزن را پایین بیاورد، اما تمرین مقاومتی مستقیما عضله را تحت فشار قرار می‌دهد و باعث سازگاری‌هایی می‌شود که قدرت و عملکرد عضلانی را افزایش می‌دهند. از طرف دیگر، فعالیت‌های تحمل وزن و تمرین مقاومتی برای تحریک مکانیکی استخوان نیز اهمیت دارند.
در مقابل، کاهش وزن سریع، صرف‌نظر از اینکه با دارو، رژیم یا روش دیگری ایجاد شده باشد، می‌تواند فشار مکانیکی وارد بر استخوان را کاهش دهد و در صورت دریافت ناکافی پروتئین، کلسیم و ویتامین D، توجه بیشتری به سلامت استخوان را ضروری کند.
کاهش اشتها؛ اینجا دارو یک مزیت واضح دارد. سماگلوتاید و تیرزپاتاید می‌توانند اشتها را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهند و به همین دلیل کاهش کالری دریافتی برای بسیاری از افراد آسان‌تر می‌شود.
ورزش معمولا چنین سرکوب قدرتمند و مستقیم اشتهایی ایجاد نمی‌کند، بنابراین اگر معیار فقط کنترل سریع اشتها و کاهش وزن بدون در نظر گرفتن سلامت بدن باشد، دارو مزیت دارد. اما ورزش به فرد کمک می‌کند یک سبک زندگی فعال و قابل‌ادامه ایجاد کند و از طریق افزایش مصرف انرژی، بهبود آمادگی جسمانی و حفظ عضله، مدیریت وزن را در بلندمدت حمایت کند.
یک مقایسه به بیان ساده
اگر هدف فقط کاهش سریع اشتها و وزن باشد، داروهای جدید مانند تیرزپاتاید و سماگلوتاید قدرت بیشتری دارند. اگر هدف افزایش قدرت، حفظ یا افزایش عضله، بهبود آمادگی قلبی-تنفسی، حمایت از سلامت استخوان، سلامت روان و ایجاد یک سبک زندگی پایدار باشد، ورزش مزایای بسیار گسترده‌تری دارد.
- دارو می‌تواند اشتها را کاهش دهد اما ورزش قدرت عضلانی را افزایش می‌دهد.
- دارو می‌تواند کاهش وزن قابل‌توجهی ایجاد کند اما ورزش به بدن کمک می‌کند در جریان کاهش وزن عملکرد خود را حفظ کند.
- دارو ممکن است پس از قطع با بازگشت وزن همراه شود اما ورزش در صورت تبدیل شدن به یک عادت پایدار، می‌تواند بخشی از سبک زندگی فرد باقی بماند.
- دارو می‌تواند برای فرد مبتلا به چاقی یک درمان پزشکی ارزشمند باشد اما برای فرد سالمی که صرفا چند کیلو اضافه‌وزن دارد الزاما دلیل خوبی برای استفاده از یک داروی قوی وجود ندارد.
انتخاب مناسب برای فرد سالم چیست؟
اگر فردی بیماری خاصی ندارد و تنها قصد دارد به وزن مناسب برسد، بهتر است قبل از فکر کردن به آمپول‌های لاغری، از اصول ساده اما مؤثر شروع کند.
- فعالیت هوازی منظم + تمرین مقاومتی + تغذیه متعادل + خواب کافی + کاهش کم‌تحرکی روزانه
- برای بزرگسالان، توصیه عمومی سازمان جهانی بهداشت حداقل ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته یا معادل آن با شدت بالا، همراه با فعالیت‌های تقویت‌کننده عضلات در حداقل دو روز هفته است.
- برای فردی که هدفش کاهش چربی و حفظ عضله است، ترکیب تمرین هوازی و تمرین مقاومتی منظم می‌تواند بسیار ارزشمند باشد.
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.